غزنه، پایتخت فرهنگی جهان

باغبان

ولایت غزنی که با نام‏های غزنه و غزنین هم یاد می‏شود،  در 145 کیلومتری جنوب‏غرب كابل قرار دارد. این ولایت باستانی در سال روان میلادی 2013 از سوی سازمان علمی- فرهنگی کشورهای اسلامی (آیسِسکو) به عنوان پایتخت فرهنگی جهان اسلام معرفی شده است.

جاغوری، اجرستان، مالستان، ناوُر، مُقُر، ناوه، قره‏باغ، آب‏بند، گیرو، اندر، ده‏یک و خواجه عمری، گیلان و زنه‏خان 13 ولسوالی دیگر این ولایت باستانی است.

ولایت غزنی در مسیر شاه‏راه کابل – هرات است و با هشت ولایت پکتیا، لوگر، میدان‏وردک، بامیان، زابل، ارزگان، پکتیکا و دایکندی همسایه است. 2هزار 219 متر بالاتر از دریا، در کنار کوه‏های سرده و گُل‏کوه قرار گرفته و دارای آب و هوای نسبتا سرد است. این ولابت تا حدودی نزدیک به مرکز افغانستان است و بیش از یک میلیون و دوصد هزار نفر جمعیت دارد. باشندگان این ولایت بیشتر اقوام هزاره، پشتون و تاجیک هستند که با زبان فارسی و پشتو سخن می‏گویند. جمعیت کمی هم از اقوام ازبک و هندو نیز در این ولایت زندگی می‏کنند و زندگی آرامی در کنار هم دارند.

  هر قوم با زبان مادری و با لهجۀ محلی‏شان صحبت می‏کنند.
در ولایت غزنی کوهی‏  به شکل گهواره است که اهالی آن محل آن را گهوارۀ رستم می‏نامند.

این ولایت از صد‏ها سال پیش در گسترش دین، فرهنگ و زبان فارسی در جهان نقش مهمی داشته است. در دوران امپراطوری سلطان محمود غزنوی، مرکز گردهم‏آیی دانشمندان بزرگ اسلامی بوده است.  به نوشتۀ تاریخ‏نگاران، چهارصد شاعر برجسته در دربار سلطان‏محمود زندگی می‏کردند و دو هزار مسجد و مدرسه نیز  در آن زمان وجود داشته است. غزنی یا غزنه، زادگاه شاعر و عارف نامی کشور حکیم سنایی غزنوی، روزگاری آباد ترین و زیباترین شهر منطقه بوده که دانشمندان بزرگی چون ابوالفضل بيهقی، ابوریحان بیرونی، مسعود سعد سلمان و در سده‏های اخیر  مانند ملا فیض‏محمد کاتب را به جهان معرفی کرده است.  ولایت غزنی از نظر معادن نیز، بسیار پُر بار است. معادن طلا، مس، لیتیوم، سنگ مرمر، گرانیت و غیره دارد.

ولایت غزنی که در قدیم به شهر سلطان‏ها شهرت داشته است، امروزه بالا‏ترین جمعیت باسواد کشور را بعد از ولایت کابل در خود جای‏داده است.   

مشهور ترین اثر تاریخی ولایت غزنی دو منارۀ ستاره شکل باقی مانده از سدۀ ششم است.  

اما آثار ارگ قدیمی غزنی، قصر سلطان مسعود سوم، تپه سردار (که پیش از اسلام معبد بودایی شاه‏بهار بوده) بالاحصار و آرامگاه‏های سبکتگین(پدر سلطان محمود)، سلطان محمود غزنوی، حکیم سنایی غزنوی، ابوریحان بیرونی، فرخی سیستانی، شیخ اجل سرزری، سلطان عبدالرزاق، شمس‏العارفین، بهلول دانا و باغ‏های دوران غزنوی مانند باغ پیروزی، که قبرسلطان محمود بر اساس وصیتش در آن دفن شده است. باغ صدهزار یا باغ صدهزاره، باغ محمودی، باغ هزار درخت. از مکان‏های تاریخی و تفریحی این ولایت است.

 تاریخ چند هزار سالۀ شهر غزنه، شادکامی‏ها و تلخکامی‏های زیادی را دیده است. از حمله اسکندرمقدونی در 300 سال پیش از میلاد، تا سوختن هفت شبانه روزی و قتل عام مردمش توسط سلطان علاءالدین غوری، تا حملۀ لشکریان انگلیس در 170 سال پیش. اما امروز ولایت باستانی غزنی، با فراموشی تمام تلخکامی‏هایش به پایتختی فرهنگی جهان اسلام فکر می‏کند. غزنه با این نام دوباره سرسبز و آباد خواهد شد. آبادی ولایت غزنی، شادابی کل کشور است.