ولایت سرپل

منتشر شده در: ماهنامه باغ شماره 29

دریافت فایل پی دی اف ماهنامه باغ 29

آشنایی با ولایت سرپل افغانستان

باغبان

یکی دیگر از ولایت­های شمالی افغانستان سرپل نام دارد و در 600 کیلومتری کابل واقع شده است. این ولایت شمالی، پیش از این بخشی از ولایت جوزجان بود. ولایت سرپل در سال 1367 با مرکزیت سرپل به جمع ولایت‏های مستقل کشور اضافه شد. «سوزمه قعله»، «سانچارک جویبار»، «سانچارک گوسفندى»، «صياد» «کوهستانات» و «بلخاب»  6 ولسوالی­ دیگر این ولایت است که 75درصد جغرافیای آن را کوه‏هاتشکیل می‏دهند. مساحت تقریبی این ولایت ۱۶۰۰۰ کیلومتر مربع است. بر اساس آمارها بین ۵۰۰ هزار تا ۷۰۰ هزار نفر، جمعیت را در خود جای داده است.در گذشته­های خیلی دور شهر سرپل «انبار» یا «انبیر» نام داشته است.

در قدیمی­ترین کتاب جغرافیایی دوران اسلامی «حدود‏العالم من المشرق الی المغرب» که حدود هزار سال پیش نوشته شده، در بارۀ انبار یا شهر سرپل فعلی این گونه نوشته است: «انبار یا انبیر شهری است نیکو و آبادان و جای بازرگانان و بارگه بلخ و با نعمت بسیار که بر دامن کوه آباد شده است.» امروزه در چند کیلومتری شمال سرپل قریه کهنه بازار قرار دارد که احتمال می‌رود انبار در آنجا بوده است. "یاقوت حموی" جغرافی‌دان و تاریخ‌نویس مشهور قرن هفتم هجری قمری، در کتاب معروف خود به  نام "مُعجَم البُلدان" این شهر را به صورت انبیر نوشته و آورده است که مقتل امامزاده "یحیی بن زید" در آنجاست. «آب جاری و باغ­ها و تاکستان­های فراوان دارد، عمارت‌های آن گلی است و به مسافت یکروزه راه در جنوب شبورقان وقوع دارد».

ولایت سرپل افغانستان (حَمَل 1392)، حرم امامزاده یحیی بن زید (ع) در حال بازسازی

شهر فعلی سرپل ظاهراً از آغاز قرن دهم هجری، یعنی حدود پنجصد سال پیش در این محل ساخته شده است. در همان سال‏ها پلی نیز ساخته می‏شود که شهرهای فاریاب و بلخ را به هم وصل می‏کند.بر همین اساس شهر جدید نام سرپل را کسب می‏کند.

در ولایت سرپل از سالیان پیش اقوام ازبک‌، هزاره‌، تاجیک‌، عرب‌، ایماق‌، پشتون و بلوچ‌ زندگی مسالمت آمیزی با هم دارند. زبان گفتاری بیشتر مردم ولایت سرپل زبان فارسی است. زبان ازبکی نیز در بخش‏های این ولایت صحبت می‏شود. همچنین تعداد کمی هم به زبان پشتو صحبت می­کنند.

بیشتر مردم ولایت سرپل به زراعت مشغول هستند. خاک حاصلخیز این ولایت دهقانان را برای کاشت بیشتر گندم، جو، جَواری، نخود، لوبیا و کنجد تشویق می‏کند. همچنین برای پرورش میوه‏های خربوزه، تربوز، انگور، ناک و سیب بسیار مناسب است.

بر اساس گزارش رياست معارف سرپل، ١٦٠ هزار دانش‏آموز دختر و پسر در ٣٨٩ مکتب اين ولايت مصروف فراگیری علم هستند. امور تدريسى اين مکاتب توسط ٣٥٠٠ معلم اداره مي­شود. در بخش تحصیلات عالی‏نیز دانشکده تعلیم و تربیه، به عنوان اولین نهاد تحصیلات عالی به تاریخ ۱ حمل ۱۳۹۱ با پذیرش ۱۵۰ دانشجو در این ولایت راه اندازی شده است.

این ولایت تلویزیون محلی ندارد، ولی تمام تلویزیون­های ملی و خصوصی افغانستان در مرکز و ولسوالی‏های آن قابل دریافت است. همچنین یک رادیو محلی دولتی با حدود ٣ساعت برنامه و یک رادیوی خصوصی با  ۱۲ ساعت برنامه فعال هستند. چند گاهنامه و نشریه­ی محلی نیز، در این ولایت فعالیت دارند.

«بزکشی»، به عنوان یک ورزش و تفریح هیجان­آور، در این ولایت طرفداران زیادی دارد.
ولايت سرپل داراى چاه نفت و معادن زیادی از جمله مس است. بر اساس گزارش وزارت معادن، در منطقه بلخاب معدن مسی با ساحه اکتشافی ۲۱۰ کیلومتر مربع و ۲۴۷ کیلومتر مربع وجود دارد که از اولویت‌های استخراج در وزارت معادن و صنایع کشور به شمار می‏رود. ظرفيت چاه­هاى موجود نفتى در اين ولايت ٢،٨ ميليون متر مکعب تخمين زده شده است. در سال­های اخیر این امیدواری­ وجود دارد که با بهره­برداری از این معادن و چاه­ها، پیشرفت و آبادانی بسیاری نصیب مردم این ولایت شود.

این ولایت به خاطر پیشینۀ کهن تاریخی خود، دارای آثار بسیاری از دوره­های مختلف تاریخ است. ولی متاسفانه به علت سال‏ها جنگ­، ناامنی و بی­نظمی­های موجود، بسیاری از آن‏ها از بین رفته­اند یا در معرض نابودی قرار دارند.یکی از داشته‌های تاریخی این ولایت، مقبره امام زاده یحیی بن زید شهید(ع) از شاهکارهای معماری دوره سلجوقیان است. کتیبه‌های زیبا و گل کاری شده به خط کوفی، و گچ‌بری‌های فوق العاده ظریف که توسط یکی از مخلصان امام به نام «محمد بن شاذان الفارسی» به یادگارمانده است. طرح توسعه بارگاه امام زاده یحیی بن زید شهید(ع) در سال 1382 با حمایت آیت‏الله عالمی بلخابی و هماهنگ با وزارت­خانه­های دولتی مربوطه و مقامات محلی شروع و در حال تکمیل شدن است. کتیبۀ مقبرۀ امام زاده یحیی، به خط کوفیست و جزء آثاری است که در «یونسکو»  ثبت شده است.  به همین خاطر، در بازسازی حرم، حرم قدیمی را، در زیر گنبد جدید محفوظ نگاه داشته اند.

 

ولایت غزنی

 

غزنه، پایتخت فرهنگی جهان

باغبان

ولایت غزنی که با نام‏های غزنه و غزنین هم یاد می‏شود،  در 145 کیلومتری جنوب‏غرب كابل قرار دارد. این ولایت باستانی در سال روان میلادی 2013 از سوی سازمان علمی- فرهنگی کشورهای اسلامی (آیسِسکو) به عنوان پایتخت فرهنگی جهان اسلام معرفی شده است.

جاغوری، اجرستان، مالستان، ناوُر، مُقُر، ناوه، قره‏باغ، آب‏بند، گیرو، اندر، ده‏یک و خواجه عمری، گیلان و زنه‏خان 13 ولسوالی دیگر این ولایت باستانی است.

ولایت غزنی در مسیر شاه‏راه کابل – هرات است و با هشت ولایت پکتیا، لوگر، میدان‏وردک، بامیان، زابل، ارزگان، پکتیکا و دایکندی همسایه است. 2هزار 219 متر بالاتر از دریا، در کنار کوه‏های سرده و گُل‏کوه قرار گرفته و دارای آب و هوای نسبتا سرد است. این ولابت تا حدودی نزدیک به مرکز افغانستان است و بیش از یک میلیون و دوصد هزار نفر جمعیت دارد. باشندگان این ولایت بیشتر اقوام هزاره، پشتون و تاجیک هستند که با زبان فارسی و پشتو سخن می‏گویند. جمعیت کمی هم از اقوام ازبک و هندو نیز در این ولایت زندگی می‏کنند و زندگی آرامی در کنار هم دارند.

  هر قوم با زبان مادری و با لهجۀ محلی‏شان صحبت می‏کنند.
در ولایت غزنی کوهی‏  به شکل گهواره است که اهالی آن محل آن را گهوارۀ رستم می‏نامند.

این ولایت از صد‏ها سال پیش در گسترش دین، فرهنگ و زبان فارسی در جهان نقش مهمی داشته است. در دوران امپراطوری سلطان محمود غزنوی، مرکز گردهم‏آیی دانشمندان بزرگ اسلامی بوده است.  به نوشتۀ تاریخ‏نگاران، چهارصد شاعر برجسته در دربار سلطان‏محمود زندگی می‏کردند و دو هزار مسجد و مدرسه نیز  در آن زمان وجود داشته است. غزنی یا غزنه، زادگاه شاعر و عارف نامی کشور حکیم سنایی غزنوی، روزگاری آباد ترین و زیباترین شهر منطقه بوده که دانشمندان بزرگی چون ابوالفضل بيهقی، ابوریحان بیرونی، مسعود سعد سلمان و در سده‏های اخیر  مانند ملا فیض‏محمد کاتب را به جهان معرفی کرده است.  ولایت غزنی از نظر معادن نیز، بسیار پُر بار است. معادن طلا، مس، لیتیوم، سنگ مرمر، گرانیت و غیره دارد.

ولایت غزنی که در قدیم به شهر سلطان‏ها شهرت داشته است، امروزه بالا‏ترین جمعیت باسواد کشور را بعد از ولایت کابل در خود جای‏داده است.   

مشهور ترین اثر تاریخی ولایت غزنی دو منارۀ ستاره شکل باقی مانده از سدۀ ششم است.  

اما آثار ارگ قدیمی غزنی، قصر سلطان مسعود سوم، تپه سردار (که پیش از اسلام معبد بودایی شاه‏بهار بوده) بالاحصار و آرامگاه‏های سبکتگین(پدر سلطان محمود)، سلطان محمود غزنوی، حکیم سنایی غزنوی، ابوریحان بیرونی، فرخی سیستانی، شیخ اجل سرزری، سلطان عبدالرزاق، شمس‏العارفین، بهلول دانا و باغ‏های دوران غزنوی مانند باغ پیروزی، که قبرسلطان محمود بر اساس وصیتش در آن دفن شده است. باغ صدهزار یا باغ صدهزاره، باغ محمودی، باغ هزار درخت. از مکان‏های تاریخی و تفریحی این ولایت است.

 تاریخ چند هزار سالۀ شهر غزنه، شادکامی‏ها و تلخکامی‏های زیادی را دیده است. از حمله اسکندرمقدونی در 300 سال پیش از میلاد، تا سوختن هفت شبانه روزی و قتل عام مردمش توسط سلطان علاءالدین غوری، تا حملۀ لشکریان انگلیس در 170 سال پیش. اما امروز ولایت باستانی غزنی، با فراموشی تمام تلخکامی‏هایش به پایتختی فرهنگی جهان اسلام فکر می‏کند. غزنه با این نام دوباره سرسبز و آباد خواهد شد. آبادی ولایت غزنی، شادابی کل کشور است.

بلخ، ولایت گل سرخ

 

ولایت بلخ، در شمال کشور ماست. 17هزار 249کیلومتر مربع مساحت دارد و نزدیک به دو میلیون نفر در آن زندگی می‏کنند.

ولایت بلخ تاريخ پنج‏هزار ساله دارد. در گذشته‏ها به نام‏ اُم البلاد (مادر شهرها) یاد می‏شده است. امروزه نیز از مشهورترین ولایات کشور ماست که شهرت جهانی دارد. مرکز این ولایت، مزار شریف است. بلخ، چاربولک، چارکنت، چِمتال، خُلم، دولت‏آباد، دِهدادی، زاری، شورتیپه،  شولگره، کشنده، کلدار، مارمل و نهر شاهی، چهارده ولسوالی آن است. شهر بندری حیرتان و «رودخانه آمو» که کشور ما را به آسیای میانه وصل می‏کند در همین ولایت است. در چهارده ولسوالی ولایت بلخ، بیش از یک هزار قَریه است که اقوام مختلف کشور در آن زندگی می‏کنند. تاجیک‏ها، هزاره‏ها، ازبک‏ها، پشتون‏ها، عرب‏ها، ترکمن‏ها و ... آن‏ها از سال‏های دور زندگی دوستانۀ با هم دارند. هر قوم با زبان اصلی و با گویش محلی‏شان صحبت می‏کنند. اما زبان فارسی، زبان اصلی مردم است که بیش از شصت درصد مردم با آن حرف می‏زنند.

ادامه نوشته

با کابل بیشتر آشنا شویم.

باغبان

اشاره: دوستان سلام، حتما یاد تان است که  در شماره قبلی نوشتیم، بعد از این

درهر شماره یکی از ولایت‏های افغانستان را معرفی کنیم. باغبان شما می‏خواهد در

این شماره ولایت کابل را معرفی کند، آیا شما  تا حالا از کابل شنیده‏اید؟

بله دوستان، کابل پایتخت کشور ما افغانستان است.  شهری است زیبا که از

سال‏های بسیار دور در دامنهٔ کوه‏های «آسمایی» و «شیر دروازه»  در دو طرف دریای

کابل آباد شده است. ولایت کابل در تقسیمات شهری به 15 ولسوالی  و علاقه

داری تقسیم شده و 4558 کیلو متر مربع مساحت دارد. همچنین  با چهار ولایت

لوگر،  ننگرهار، میدان وردک  و پروان هم‏مرز است و 1800 متر از سطح دریا بالا تر

است.  در حال حاضر که کابل مرکز سیاسی و اقتصادی کشور است،  بیش از پنج

میلیون نفر ازاقوام ساکن افغانستان، هزاره، تاجیک، پشتون، ازبک، بلوچ، ایماق،

هندو و... در کابلدر کنار هم زندگی می‏کنند. در حالی که کابل ظرفیت این همه آدم را

ندارد....

ادامه نوشته